การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) พื้นที่ลุ่มน้ำชี มีการศึกษาทิศทางการพัฒนาของพื้นที่ เป็นการศึกษาแผนยุทธศาสตร์ แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ แผนพัฒนาต่าง ๆ ในพื้นที่การวิเคราะห์สภาพพื้นที่ลุ่มน้ำชีในปัจจุบันและอนาคตในประเด็นต่าง ๆ เพื่อศึกษาวิเคราะห์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ เพื่อให้ทราบถึงสถานการณ์และปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อเสนอแผนทางเลือกในการพัฒนาอย่างยั่งยืนในพื้นที่ลุ่มน้ำชี โดยเสนอการศึกษาประเมินสิ่งแวดล้อมในระดับยุทธศาสตร์ในหัวข้อต่าง ๆ ดังนี้

  • แนวคิดการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
  • แนวทางขั้นตอนการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
  • การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมและทิศทางการพัฒนา
  • แผนทางเลือกในการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชี
  • แผนพัฒนาลุ่มน้ำแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์ (SIDP)

แนวคิดการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์

แนวคิดการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) พื้นที่ลุ่มน้ำชี ดังแสดงในรูปที่ 1 สรุปได้ดังนี้

  • 1) การวิเคราะห์สถานการณ์ สภาพแวดล้อมปัจจุบันและแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงในอนาคต
  • 1.1) การทบทวนรายละเอียดของแผนยุทธศาสตร์ และแผนงานต่าง ๆ ในพื้นที่ลุ่มน้ำชีเพื่อตรวจสอบประเด็นปัญหา วิสัยทัศน์ วัตถุประสงค์ เป้าหมาย และความเชื่อมโยง
  • 1.2) การทบทวนข้อมูลพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ลุ่มน้ำและคาดการณ์ในอนาคต เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและสาเหตุของปัญหาด้านทรัพยากรน้ำ ด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
  • 1.3) กำหนดวัตถุประสงค์ เป้าหมาย และทิศทางการพัฒนา เพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำอย่างยั่งยืน
  • 2) แผนทางเลือกในการพัฒนาลุ่มน้ำแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์
  • 2.1) ศึกษาทิศทางการพัฒนาของพื้นที่ในปัจจุบันและอนาคตทั้งด้านแหล่งน้ำ ประชากร การใช้ที่ดิน พื้นที่ชุมชนเมือง พื้นที่เศรษฐกิจ ความต้องการน้ำ รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศในอนาคต
  • 2.2) ศึกษาแผนการพัฒนาลุ่มน้ำในด้านต่าง ๆ การ Zoning พื้นที่ลุ่มน้ำเพื่อการพัฒนาการพัฒนาพื้นที่การเกษตรในเขตและนอกเขตชลประทาน การพัฒนาแหล่งน้ำต้นทุน จัดทำข้อมูลระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์
  • 2.3) แผนพัฒนาลุ่มน้ำแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์ แผนต่าง ๆ ที่ได้รวบรวมไว้จากหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งระดับประเทศ ระดับจังหวัด และความต้องการของประชาชนในพื้นที่ นำมาจัดทำเป็นแผนงาน/โครงการ ในแผนระดับยุทธศาสตร์ดังนี้ (1) แผนการจัดการน้ำอุปโภคบริโภค (2) การสร้างความมั่นของน้ำภาคการผลิต (3) การจัดการน้ำท่วมและอุทกภัย (4) การจัดการคุณภาพน้ำ (5) การอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพป่าต้นน้ำที่เสื่อมโทรม และ(6) การบริหารจัดการน้ำ
  • 2.4) การเสนอทางเลือกการพัฒนา ที่สอดคล้องกับการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ลุ่มน้ำที่ทำให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยมีการแก้ไขปัญหาได้ในระดับต่าง ๆ ตามความเหมาะสม ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และเทคโนโลยี รวมทั้งเป็นที่ยอมรับของประชาชนในพื้นที่โดยประกอบด้วย แผนทางเลือกต่าง ๆ ดังนี้
  • ทางเลือกที่ 1 การปรับปรุงบำรุงรักษาโครงการและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำและการผลิต
  • ทางเลือกที่ 2 การพัฒนาโครงการแหล่งน้ำ และบรรเทาอุทกภัย
  • ทางเลือกที่ 3 การพัฒนาโครงการผันน้ำและเชื่อมโยงระบบแหล่งน้ำ
  • ทางเลือกที่ 4 การพัฒนาทางเลือก 1, 2, 3 ร่วมกัน
  • 3) แผนการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชีแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์ ประกอบด้วย 
  • 3.1) การคัดเลือกแผนทางเลือกที่เหมาะสม โดยมีการตรวจสอบประเด็นผลกระทบสิ่งแวดล้อม การกำหนดตัวชี้วัด การประเมินผลกระทบ มาตรการบรรเทาผลกระทบ การจัดลำดับความพึงพอใจทางด้านวิศวกรรม เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม การคัดเลือกแผนทางเลือกที่เหมาะสม
  • 3.2) การจัดทำแผนพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำ ประกอบด้วย 
  • (1) การจัดลำดับแผนงาน/โครงการ เป็นแผนระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว
  • (2) การประเมินผลกระทบ
  • (3) การจัดทำมาตรการบรรเทาผลกระทบ
  • 3.3) แผนพัฒนาลุ่มน้ำแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์และการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
  • 4) การมีส่วนร่วม มวลชนสัมพันธ์ และประชาสัมพันธ์
  • 4.1) การมีส่วนร่วม มีขั้นตอนการดำเนินการวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การกำหนดกิจกรรม และขั้นตอนการมีส่วนร่วมในระดับต่าง ๆ
  • 4.2) ประชาสัมพันธ์ มีการจัดการทำสื่อ การรับรู้ผ่านสื่อ และการประชาสัมพันธ์ผ่านสื่อต่าง ๆ
  • 4.3) มวลชนสัมพันธ์ มีการจัดประชุมปฐมนิเทศ การประชุมคณะกรรมการลุ่มน้ำ การประชุมกลุ่มย่อย และการประชุมปัจฉิมนิเทศ
  • 5) ผลลัพธ์ ตัวชี้วัด และการขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ ผลการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ในพื้นที่ลุ่มน้ำชี มีดังนี้
  • 5.1) แผนการพัฒนาลุ่มน้ำแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์ ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนในพื้นที่
  • 5.2) แผนงาน/โครงการ ระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว และแผนงบประมาณ
  • 5.3) แนวทางการพัฒนาลุ่มน้ำ อย่างสมดุล ยั่งยืนแบบบูรณาการ

แนวทางขั้นตอนการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์

แนวทางขั้นตอนการศึกษาการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ ดังแสดงในรูปที่ 2 ประกอบด้วย งานหลักใน 5 ด้าน คื

  • 1) การจัดทำแผนพัฒนาลุ่มน้ำชีแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์
  • 2) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์
  • 3) การประชาสัมพันธ์ มวลชนสัมพันธ์ และการมีส่วนร่วม
  • 4) การจัดทำข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์
  • 5) แผนการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชีแบบบูรณาการและการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์

การจัดทำแผนพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชีแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์

ในการจัดทำแผนพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชีแบบบูรณาการระดับยุทธศาสตร์ มีหัวข้อในการศึกษาสรุปได้ดังนี้

  • 1) การทบทวนแผนยุทธศาสตร์ แผนแม่บท แผนพัฒนาต่าง ๆ ในพื้นที่ลุ่มน้ำชีและรวบรวมข้อมูลพื้นฐานด้านต่าง ๆ ดังนี้
  • 1.1) ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
  • 1.2) แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี
  • 1.3) แผนพัฒนาระดับภูมิภาค
  • 1.4) แผนพัฒนากลุ่มจังหวัด 
  • 1.5) ข้อมูลพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ลุ่มน้ำที่ครอบคลุมทั้งในมิติเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และเทคโนโลยี
  • 2) การวิเคราะห์สภาพพื้นที่ในปัจจุบันและแนวโน้มที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ศักยภาพของพื้นที่ในการรองรับการพัฒนา ข้อจำกัดและผลกระทบที่สอดคล้องกับแผนต่าง ๆ ระบุวัตถุประสงค์ เป้าหมาย และทิศทางการพัฒนา และเสนอแนวทางการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชีอย่างยั่งยืนที่มีความสอดคล้องด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และเทคโนโลยี
  • 3) การศึกษาข้อมูลและเสนอแผนทางเลือกในการพัฒนา มีการศึกษาวิเคราะห์สภาพพื้นที่ลุ่มน้ำชีในอนาคตในด้านต่าง ๆ ดังนี้
  • 3.1) ปัญหาในพื้นที่และแนวโน้มการเติบโตทางเศรษฐกิจ
  • 3.2) แหล่งน้ำต้นทุนและการใช้ประโยชน์ที่ดิน
  • 3.3) ปริมาณความต้องการน้ำในปัจจุบันและอนาคต
  • 3.4) ศักยภาพในพื้นที่ลุ่มน้ำในการพัฒนาชุมชนเมือง พื้นที่เศรษฐกิจและพื้นที่การเกษตร
  • 3.5) การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคต
  • 3.6) การ Zoning พื้นที่ลุ่มน้ำเพื่อการพัฒนา
  • 3.7) การพัฒนาพื้นที่เกษตรในเขตและนอกเขตชลประทาน
  • 3.8) การพัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจและชุมชนเมืองในอนาคต
  • 3.9) การพัฒนาแหล่งน้ำต้นทุนในอนาคต
  • 3.10) ศึกษาแผนทางเลือก
  • 3.11) ศึกษาโครงการตามแผนทางเลือกและดัชนีชี้วัด
  • 4) การเสนอแผนทางเลือกและคัดเลือกทางเลือกที่เหมาะสม มีการจัดทำแผนทางเลือกการพัฒนาและคัดเลือกทางเลือกที่เหมาะสม มีดังนี้
  • 4.1) การเสนอแผนทางเลือก 4 ทางเลือก ดังนี้
  • ทางเลือกที่ 1 การปรับปรุงบำรุงรักษาโครงการและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำและการผลิต
  • ทางเลือกที่ 2 การพัฒนาโครงการแหล่งน้ำและบรรเทาอุทกภัย
  • ทางเลือกที่ 3 การพัฒนาโครงการผันน้ำและเชื่อมโยงระบบแหล่งน้ำ
  • ทางเลือกที่ 4 การพัฒนาทางเลือก 1, 2, 3 ร่วมกัน
  • 4.2) การคัดเลือกทางเลือกที่เหมาะสม โดยพิจารณาแผนงาน/โครงการ ในทางเลือกต่าง ๆ การจัดลำดับความพึงพอใจของทางเลือก การคัดเลือกทางเลือกที่เหมาะสมและจัดลำดับความเหมาะสมโครงการผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมตามลำดับ ดังนี้
  • (1) การเสนอโครงการในทางเลือกต่าง ๆ
  • (2) การจัดลำดับความพึงพอใจของทางเลือก
  • (3) การคัดเลือกทางเลือกที่เหมาะสมที่สุด
  • (4) การจัดลำดับความเหมาะสมของโครงการในทางเลือกที่เหมาะสมที่สุด
  • 5) แผนพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำชีในแผนทางเลือกที่เหมาะสม ประกอบด้วย แผนงานโครงการในด้านต่าง ๆ ดังนี้
  • 5.1) การจัดการน้ำอุปโภคบริโภค
  • 5.2) การสร้างความมั่นคงของภาคการผลิต
  • 5.3) การจัดการน้ำท่วมและอุทกภัย
  • 5.4) การจัดการคุณภาพน้ำ
  • 5.5) การอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพป่าต้นน้ำที่เสื่อมโทรม
  •  5.6) การบริหารจัดการน้ำ
  • 6) การจัดทำแผนงานโครงการในทางเลือกที่เหมาะสม มีการจัดลำดับความเหมาะสมของแผนงานโครงการเพื่อจัดทำแผนระยะต่าง ๆ การประเมินผลกระทบ และเสนอมาตรการบรรเทาผลกระทบ โดยมีลำดับดังนี้
  • 6.1) การจัดทำแผนหลักการพัฒนาโครงการตามทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดในระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว
  • 6.2) การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมตามทางเลือกที่เหมาะสมที่สุด
  • 6.3) การจัดทำมาตรการบรรเทาผลกระทบจากการดำเนินการตามทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดทั้งในระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว รวมถึงมาตรการติดตามตรวจสอบการดำเนินการตามทางเลือกและผลกระทบจากกิจกรรมของทางเลือกที่เหมาะสม

การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์

 แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ มีหัวข้อหลัก ๆ ดังนี้

  • 1) การศึกษาข้อมูลต่าง ๆ เช่น อุตุนิยมวิทยา อุทกวิทยา ป่าไม้ น้ำใต้ดิน การใช้ประโยชน์ที่ดิน เศรษฐกิจสังคม และคุณภาพน้ำ เป็นต้น
  • 2) การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมแต่ละทางเลือก
  • 2.1) การตรวจสอบประเด็นผลกระทบที่สำคัญของโครงการแต่ละทางเลือก
  • 2.2) การกำหนดตัวชี้วัดทางเลือก
  • 2.3) แนวทางที่ใช้ในการประเมินผลกระทบ
  • 2.4) การประเมินผลกระทบแต่ละทางเลือก
  • 3) การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ของทางเลือกที่เหมาะสม